Twoje dziecko nie lubi przegrywać? Reaguje nerwowo, kiedy okazuje się, że to nie ono jest zwycięzcą? Nie tylko Ty masz ten problem.

Gra w szachy ma być dla dzieci zabawą. Na zajęciach powinny czuć się dobrze, wtedy nauka będzie dla nich przyjemna, a tak naprawdę – w ogóle nie zauważą, że się uczą.   Po jakimś czasie rozpoczynają się jednak pierwsze partie szachowe, a co za tym idzie – niektórzy wygrywają, a inni przegrywają. I wtedy pojawia się pierwsza sytuacja, w której nie wszyscy czują się dobrze i są szczęśliwi. Jak sprawić, by dziecko, mimo znalezienia się w trudnej sytuacji, nie straciło chęci do dalszego poznawania szachów? O tym za chwilę.

Jaś

W jednej ze szkół na zajęcia szachowe uczęszczał Jaś (imię zmienione). Był to niezwykle wrażliwy chłopiec z autyzmem. Kiedy zaczął rozgrywać pierwsze partie okazało się, że jego przeciwnicy są od niego lepsi. W pierwszej partii, kiedy przeciwnik zbił mu najsilniejszą figurę – hetmana – Jaś chciał skończyć grę. Widziałam, że nie jest gotowy na poniesienie pełnej porażki, więc zaproponowałam, by zrobił jeszcze 2 ruchy. Niechętnie, ale się zgodził. Kolejne zajęcia, identyczna sytuacja. Jaś traci najsilniejszą figurę i znowu chce skończyć grę. Tym razem jednak musiał wykonać dodatkowe 4 ruchy. Takich sytuacji było wiele. Minęło jednak kilka zajęć, a Jaś rozegrał całą partię! Miał dużą stratę, jednak walczył do końca. Po jakimś czasie udało mu się po raz pierwszy zamatować przeciwnika. Był z siebie bardzo dumny. Przyszedł czas turnieju szachowego. Zwykły turniej szkolny, w którym do zdobycia są puchar i medale. Jaś rozgrywa partie, w niektórych przegrywa (w każdej partii był lepszy, jednak skończył mu się czas), w innych udało mu się wygrać. Zdobył nawet brązowy medal! Nie to jednak było jego największym sukcesem. Kiedy trwała jeszcze jedna partia, Jaś bacznie ją obserwował. Okazało się, że jeden z chłopców przegrał, przez co stracił szansę na medal. Strasznie płakał i reagował bardzo emocjonalnie. Jaś do niego podszedł i powiedział „Przecież to tylko gra, nie ma co się przejmować. Następnym razem wygrasz”. Nie sądziłam, że w ciągu kilku miesięcy może stać się tak dojrzale myślącym 8-latkiem.

Marysia

Kolejna sytuacja miała miejsce w przedszkolu. 5-letnia dziewczynka, Marysia (imię zmienione) bardzo dobrze radziła sobie na zajęciach szachowych. Należała do najlepszych graczy w przedszkolu, a na zajęciach od dawna nie przegrała żadnej partii. Zawsze uśmiechnięta, grzeczna, pomocna dla koleżanek i kolegów, tłumacząca słabszym zasady szachowe.  Myślałam, że porażka nie będzie miała na nią dużego wpływu. Jednak się pomyliłam.

Marysia przegrała partię ze swoją najlepszą koleżanką. I nagle do moich uszu dotarło „Głupia jesteś!”. Słowa te wypowiedziała Marysia do swojej przeciwniczki. Co tu zrobić? Nakazać jej natychmiast przeprosić i nie pozwalać używać takich słów? Ale czy tylko to rozwiąże problem? Nie! Spytałam się Marysi, czy słowa, których użyła, są miłe. Odpowiedziała, że nie. W takim wypadku poprosiłam, by przeprosiła koleżankę za to, że ją tak nazwała. Przeprosiny zostały przyjęte. Na tym jednak nie koniec. Spytałam się Marysi, dlaczego tak nazwała swoją przyjaciółkę. Powód był oczywisty, jednak zależało mi na tym, by sama to zrozumiała. Przyznała, że przegrała partię i była zła. Po rozmowie i wyjaśnianiu, że raz się wygrywa, raz przegrywa, sytuacja nigdy się nie powtórzyła.

Takich przypadków, przez 11 lat prowadzenia zajęć szachowych, miałam mnóstwo. Przez porażki trzeba przechodzić razem z dziećmi, bo niektóre z nich potrzebują większego wsparcia.

Jak sprawić, żeby dziecko umiało poradzić sobie z porażkami i nie zniechęciło się do dalszej gry?

Po pierwsze – tłumacz. Każdy przecież przegrywa, nie jest to nic nadzwyczajnego.
Po drugie – pokaż, że Ty też czasem przegrywasz. To uświadomi dziecko, że Ty, jako jego autorytet (instruktor, trener, nauczyciel, rodzic), musisz zmierzyć się z tymi samymi sytuacjami.
Po trzecie – stopniuj jego porażki. Jeśli jesteś nauczycielem/instruktorem/trenerem, wybierz mu przeciwnika na jego poziomie. Jeśli jesteś jego rodzicem, wygraj z nim partię, ale przy bardzo niewielkiej przewadze. Raz na jakiś czas pomóż mu wygrać partię, a także pomóż mu znaleźć wygrywające posunięcie dla Ciebie.

Może masz swoje sprawdzone metody? Chętnie je poznam 🙂